Hapşırmak

Hapşırmak, akciğerlerde bulunan basınçlı havanın yarı istemli olarak ağız ve burundan atılması olarak tanımlanmaktadır. Hapşırığın hızı saatte 150-200 km  hıza kadar çıkabilmektedir. Bu nedenle de hapşırığın çıkması engellenmemelidir. Kelimenin hapşurmak şeklinde yazılması hatalıdır.

Doğru yazımı:

hapşurmak (Yanlış kullanım)

hapşırmak  ✓ (Doğru kullanım)

Cümle içinde örnek kullanım:

 

İçeride olan koku yüzünden hapşırmak istiyorum ama bir türlü hapşıramıyorum.

Hapşırdığım zaman, sanki kulaklarımın zarı patlayacak gibi hissediyorum.

Her hâlükârda

Her hâlükârda; her koşulda, kesinlikle anlamında kullanılmakta olan bir kelimedir. Kelimenin yazılışında kullanılmakta olan “^” şapka işareti telaffuzun da yanlış yapılmasına neden olmaktadır. Aslında kelime içindeki ilk a harfinin üzerinde çizgi bulunmaktadır. Bu işaret, o harfin uzatılması gerektiğini ifade eder. Bu nedenle, her hâl-i kârda ve her hâl-ü kârda şeklinde yazım yanlıştır. 

Doğru yazımı:

her hâl-i kârda (Yanlış kullanım)

her hâl-ü kârda  (Yanlış kullanım)

her hâlükârda  ✓ (Doğru kullanım)

Cümle içinde örnek kullanım:

Dışarıda yağan yağmur yüzünden her hâlükârda ıslanacağız.

Yarınki sınava çalışabilmek için her hâlükârda uykusuz kalacağız.

Hâlâ

Hâlâ; o zamana kadar, henüz, şimdiye kadar anlamlarında kullanılmaktadır. Hala kelimesindeki gibi “^” şapka işareti kullanılmadığında kelimenin anlamı tamamıyla değişmektedir. Bu nedenle de yanlış yazılmış olur. Kelime dilimize arapçadan yerleşmiştir.

Doğru yazımı:

hala (Yanlış kullanım)

hâlâ  ✓ (Doğru kullanım)

Cümle içinde örnek kullanım:

Aldığım ilaçlara rağmen, hâlâ kendimi halsiz hissediyorum.

Aklıma takılan soruların cevaplarını hâlâ bulamadım.

Hukukun

Hukuk Arapça kökenli bir sözcük olup, TDK’da yer alan tanımlar doğrultusunda yer aldığı cümleye göre mecaz ya da gerçek anlamda kullanılabilmektedir. Toplumu düzenleyen ve devletin yaptırım gücünü belirleyen yasaların bütünü, tüze ve bu yasaları konu alan bilim, ya da haklar anlamında kullanıldığı gibi hukuk bilimi açısından teknik bir anlamda yasaların ceza ile ilgili olmayıp alacak, verecek ve tazminat gibi davaları ilgilendiren bölümünü tanımlamak için kullanılmaktadır. Mecaz olarak ise aradaki ilişkiyi vurgulamak adına ahbaplık, dostluk anlamında kullanılmaktadır. Günlük yaşamda, “hukuk” kelimesi cümle içerisinde kullanılırken, kelimeye eklenen sesli ile başlayan ekler gerek yazı dilinde gerekse de telaffuzda kelimenin sonunda yer alan “k” harfini yumuşatarak “ğ” şekline getirmektedir. Halbuki pek çok Arapça sözcükte yumuşama olmamaktadır. “Evrak”, “merak”, “tebrik” gibi sözcümler sesli ile başlayan bir ek aldıklarında bu kelimeler Türkçe olmadıkları için genel dil bilgisi kurallarının aksine son harflerinin yumuşayarak değişime uğramaması gerekmektedir. “Hukuğu” şekline bir kullanım yanlıştır.

Doğru yazımı:

hukuğu, hukuğa, hukuğun (Yanlış kullanım)

hukuku, hukuka, hukukun ✓ (Doğru kullanım)

Cümle içinde örnek kullanım:

Bu saçma düşüncelerinden ve davranışlarından vazgeçerse onu affedebilirim, dün tanışmadık ki, bunca yıllık hukukumuz var.

Her geçen gün

Bir gelişmeyi ve süre zarfında ilerledikçe bir duruma bağlanan, “zaman ilerledikçe”, “süre geçtikçe” anlamında da kullanılabilinir. Bunun ayrı mı? bitişik mi? yazılması polemiğinin en net cevabı Her geçen gün şeklinde yazımın doğru yazım olduğudur.

Doğru yazımı:

hergeçen gün (Yanlış kullanım)

hergeçengün (Yanlış kullanım)

her geçen gün ✓ (Doğru kullanım)

Cümle içinde örnek kullanım:

Baz istasyonu sayısı cep telefonlarının da çoğalmasıyla her geçen gün artış göstermekteydi. Bu durum en çok çevredeki köylüleri rahatsız etmiştir.

Hoparlör

Hoparlör, ses cihazları tarafından gönderilen elektrik dalgalarını ses dalgalarına dönüştüren ve bunları insanların algılayacağı şekilde dışarıya veren cihaza verilen isimdir. Bu kelimenin insanlar arasında birden fazla söyleniş tarzı vardır. En belirgin olanları ise apörlör ve aporla kelimeleridir.

Doğru yazımı:

Apörlör (Yanlış kullanım)

Hoparlör ✓ (Doğru kullanım)

Cümle içinde örnek kullanım:

Kadın oğluna müziğin sesini biraz kısmasını aksi halde hoparlörün fişini çekeceğini söyleyerek oğlunun müziği tamamen kapatmasını sağladı.

Hristiyan

Hristiyan, yaratıcı tarafından İsa peygambere indirilen İncil’e iman eden ve onun dinini seçen insanlara verilen isimdir. Ülkemizde iki sessiz harfin yan yana gelmesiyle oluşan heceye sahip kelimelerin Türkçe olmadığı bilinmektedir ve bu kelime de onlardan birisidir. Halk arasında bu iki sessiz harften oluşan hecenin okunması zor olduğu için Hıristiyan olarak telaffuz edilmektedir.

Doğru yazımı:

Hıristiyan (Yanlış kullanım)

Hristiyan ✓ (Doğru kullanım)

Cümle içinde örnek kullanım:

Adam Hristiyan olarak ölmek istediğini dile getirerek kafasına ateş etti.

Heyecan

Heyecan, sevinç, mutluluk, korku gibi sebeplerden ötürü meydana gelen hormonların neden olduğu, genelde kan dolaşımının hızlanmasına neden olan bir duygu çeşididir. Halk arasında kullanımı heycan olan kelime internet üzerindeki yayınlarda sürekli yanlış kullanımı ile yer almaktadır. Doğru kullanımda y harfinden sonra e harfinin yer alması gerekmektedir.

Doğru yazımı:

Heycan (Yanlış kullanım)

Heyecan ✓ (Doğru kullanım)

Cümle içinde örnek kullanım:

Okuldaki ilk günü olan çocuğun heyecanlı olduğunu anlayan annesi, öğretmen sınıfa gelene kadar çocuğunun yanından ayrılmayarak ona destek oldu.

Herhalde

Herhalde, cümleye olasılık katmak için kullanılan bir kelimedir. Kullanıldığı cümleye büyük ihtimalle anlamını katar. Bu kelimenin doksanlı yıllardan kalan kullanımı olan herıld hala varlığını sürdürmektedir. Doksanlı yıllar zamanında şekilli konuşmak için kullanılan herıld kelimesi doğru bir kullanım değildir.

Doğru yazımı:

Herıld (Yanlış kullanım)

Herhalde ✓ (Doğru kullanım)

Cümle içinde örnek kullanım:

Annesinin eve gelip gelmediğini soran babasına “Herhalde gelmiştir.” diye cevap veren çocuk koşarak arkadaşlarına yetişmeye çalıştı.

Harem Selamlık

Harem selamlık, bayanların ve erkeklerin bir toplulukta ayrı ayrı olmaları durumuna verilen isimdir. Ancak halk arasında haremlik selamlık kullanımı o kadar yaygınlaşmıştır ki televizyon dizilerinde bile doğru kullanımına rastlanmamaktadır. Sözcük grubunun doğru kullanımında ilk kelimede -lik eki yer almamalıdır.

Doğru yazımı:

Haremlik selamlık (Yanlış kullanım)

Harem selamlık ✓ (Doğru kullanım)

Cümle içinde örnek kullanım:

Bir erkeğin yanlarına gelmesi ile birlikte yüzlerini kapatan bayanlar buranın harem selamlık bir mekan olduğunu söyleyerek dışarı çıkma konusunda erkeği uyardılar.