Şu an

Türkçe’de imla kurallarına uygun bir şekilde nasıl yazılacağı en çok tartışılan kelimeler arasında yer alan şu an kelimesi hakkındaki muammaya TDK son noktayı koymuş bulunuyor. Şu ve an kelimelerinin bir araya gelmesiyle oluşan şu an kelimesinin bitişik şekildeki (şuan) kullanımı hatalı olacaktır. Doğru yazımı şu an şeklindedir.

Doğru yazımı:

şuan (Yanlış kullanım)

şu an ✓ (Doğru kullanım)

Cümle içinde örnek kullanım:

Doktorun söylediğine göre şu an için yapılacak hiçbir şey yok. Sabır ve tevekkül içinde dua edip bir an önce ayağa kalkması için beklemekten başka…

Birçok

Birden fazla, bir sürü manasına gelen birçok kelimesi, Türkçe bir sözcüktür. Genellikle ağızdan biçok veya bir çok gibi ayrı telaffuzlarda çıktığı için yazılırken hata yapılması mümkündür. Oysa kelimenin bu şekillerde kullanımı hatalı olacaktır. Birçok kelimesi birleşik yazıldığı gibi, bu kelimeye u harfinin eklenmesiyle oluşan birçoğu kelimesi de birleşik yazılmalıdır.

Doğru yazımı:

bir çok (Yanlış kullanım)

biçok (Yanlış kullanım)

birçok ✓ (Doğru kullanım)

Cümle içinde örnek kullanım:

ABD’nin doğu eyaletlerini kasıp kavuran hortum afeti sonucu Arizona’da yaşayan birçok insan evini terk etmek zorunda kaldı. Geçici bir süreliğine akrabalarına misafir olmak zorunda kalan ev sahipleri, Başkan Obama’ya seslenerek kendilerine yardım eli uzatılmasını istedi.

Her şey

Tamamı, tümü, hepsi anlamına gelen her şey kelimesi; günlük konuşma dilinde birleşik olarak herşey şeklinde telaffuz edildiği için cümle içinde de bu şekilde, birleşik olarak yazılabiliyor. Oysa içinde şey kelimesinin geçtiği diğer birçok kelimede olduğu gibi her şey kelimesinde de şey eki mutlaka ayrı yazılmalıdır.

Doğru yazımı:

herşey (Yanlış kullanım)

her şey ✓ (Doğru kullanım)

Cümle içinde örnek kullanım:

Neden suratımın asık olduğunu mu merak ediyorsun? Sebebi şu sevgili dostum, bu aralar her şey üzerime üzerime geliyor. Önce işten atıldım, işsiz kalınca da bunalıma girdim ve şuan gördüğün üzere bitik vaziyetteyim.

Bir şey

Türkçe’de en sık yapılan imla hataları arasında yer alan ve halen daha kullanımı tartışmalı olan bir şey kelimesi mutlaka ayrı yazılmalıdır. Çünkü şey kelimesi Türkçe’de her zaman için arkasına geldiği kelimeden ayrı yazılır. Bu kural pekçok şey, hiçbir şey, herbir şey gibi kelimeler için de geçerlidir.

Doğru yazımı:

birşey (Yanlış kullanım)

bişey (Yanlış kullanım)

bir şey ✓ (Doğru kullanım)

Cümle içinde örnek kullanım:

O “Bir şey olmaz, merak etme” dedikçe ben rahatsız oluyor, kendimi diken üstünde hissediyordum. Ne de olsa ilk kez bir gece kulübüne yanımda kız arkadaş olmadan girmeye ve kapıdaki korumaları atlatmaya çalışacaktık.

Öz yönetim

Kendi kendini yönetmek, kamu otoritesinden bağımsız olmak, karar alma mekanizmasını bizzat elinde bulundurmak anlamlarını taşıyan öz yönetim kelimesini; geçtiğimiz aylarda özellikle Doğu illerinden gelen haberlerde sıklıkla duymaya başladık. Ajanslardan gelen haberlerde ve televizyon kanallarında da zaman zaman özyönetim şeklinde hatalı olarak yazılan bu kelime, aslında ayrı olarak öz yönetim şeklinde yazılmalıdır.

Doğru yazımı:

özyönetim (Yanlış kullanım)

öz yönetim ✓ (Doğru kullanım)

Cümle içinde örnek kullanım:

Hakkari’nin bazı ilçelerinde öz yönetim ilan ettiklerini duyuran HDP’li vekiller, polis müdahalesinin ardından gözaltına alındı. Daha sonra mahkemeye çıkartılarak tutuklanan vekiller hapiste açlık grevi başlattı.

Var olmak

Var ve olmak şeklindeki her biri kendi anlamına sahip sözcüklerinin bir araya gelmesiyle kelime dağarcığımıza eklenen var olmak, zaman zaman varolmak şeklinde bitişik yazılara hatalı bir biçimde kullanılabiliyor. Oysa var ve olmak kelimelerinin her biri, kendi başlarına ayrı anlam ifade ettikleri ve birleşik fiil olarak kabul edildikleri için ayrı yazılmalıdır. Kelimenin cümle içinde doğru kullanımını aşağıdan erişebilirsiniz.

Doğru yazımı:

varolmak (Yanlış kullanım)

var olmak ✓ (Doğru kullanım)

Cümle içinde örnek kullanım:

Geçmiş çağlardan günümüze dek filozoflar, sürekli olarak insanı çıkmaza sürükleyen soruların cevabını aramıştır. Bu soruların en zoru kuşkusuz “Neden dünyada kötülükler var olmak zorundadır?” sorusudur.

Hafriyat

İnşaat alanlarında gerçekleştirilen tüm kazı işlemlerine hafriyat denir. Yıkılan binaların, kazılan alanların ardında kalan atıklara da yine hafriyat denir. Söz konusu kelimenin etimolojik kökenine baktığımızda, dilimizdeki diğer birçok kelime gibi hafriyat sözcüğünün de Arapça kökenli olduğu bilgisine ulaşıyoruz. Bu kelime sıklıkla harfiyat şeklinde yazılarak yanlış bir biçimde kullanılabiliyor.

Doğru yazımı:

harfiyat (Yanlış kullanım)

hafriyat ✓ (Doğru kullanım)

Cümle içinde örnek kullanım:

Yukarı mahalledeki eski binayı yıktıklarından beri tadımız tudumuz kaçtı. Sabah akşam demeden, günün her saati hafriyat kamyonlarının sokaklarımızdan geçmesi yüzünden çocuklarımız sokağa çıkamaz oldu.

Ziynet

Değerli takı ve süs eşyalarını nitelemek için kullanılan ve kökeni Arapça olan ziynet kelimesi, günlük konuşma dilinde zıynet veya ziğnet şeklinde ağızdan çıkabiliyor. Aynı zamanda Anadolu’nun bazı şehir ve köylerinde kız çocuklarına Ziynet ismide verilebiliyor. Söz konusu kelimenin doğru ve yanlış kullanım örnekleri aşağıdan görülebilir.

Doğru yazımı:

zıynet (Yanlış kullanım)

ziğnet (Yanlış kullanım)

ziynet ✓ (Doğru kullanım)

Cümle içinde örnek kullanım:

Ne kadar görgüsüz bir kadın, değil mi? Sanki düğünde topladıkları tüm ziynet eşyalarını koluna takıp sergilemek zorundaymış gibi, şıngır şıngır ortalıkta geziniyor!

Bilfiil

Türkçe’ye Arapça’dan geçen ve günlük konuşma dilinde kullanılagelen bilfiil kelimesi, anlam itibariyle doğrudan, bizzat, iş edinerek yapılan bir eylemi nitelerken kullanılır. Kelime yapısı itibariyle ağızdan birfiil şeklinde çıkmaya müsait olduğu için yazım dilinde de bu şekilde hatalı olarak kullanılabiliyor. Sözcüğün doğru ve hatalı yazımını örnek cümle ile aşağıdan öğrenebilirsiniz.

Doğru yazımı:

birfiil (Yanlış kullanım)

bilfiil ✓ (Doğru kullanım)

Cümle içinde örnek kullanım:

Siz hiç merak etmeyin. Kızınızın evden çıktıktan sonra nereye gitmiş olacağı hususuyla ilgili bilfiil ilgilenecek, gelişmelerden sizi sürekli olarak haberdar edeceğim.

Mahcup

Utangaç, çekingen kişileri nitelemek için kullanılan mahcup kelimesi dilimize Arapça’dan geçmiştir. Yine Osmanlı dönemi yazın edebiyatında kullanılan hicap etmek kelimesi de mahcup kelimesiyle aynı kökten türemiştir. Söz konusu mahcup sıfatı, mahcup etmek şeklinde fiil olarak da kullanılabiliyor. Ağızdan çıktığı gibi mahçup şeklinde yazıldığında ise hatalı bir şekilde cümle içinde kullanımı söz konusu olabiliyor.

Doğru yazımı:

mahçup (Yanlış kullanım)

mahcup ✓ (Doğru kullanım)

Cümle içinde örnek kullanım:

Görenleri ağzı açık bırakan güzelliğine hayran kalmamak elde değildi. Güneşin parıltısının yansıdığı yüzüne bakan büyük bir suç işlemiş gibi mahcup oluyor, karşısında ezilip büzülüyordu.