Hafta Başı

Haftanın ilk gününü temsil eder. Kimi ülkelere göre değişkenlik gösterebilir ancak genellike Pazartesi gününü temsil eder. Hafta başı planların yapıldığı günlerden birisidir.

Doğru yazımı:

haftabaşı (Yanlış kullanım)

hafta başı ✓ (Doğru kullanım)

Cümle içinde örnek kullanım:

Günümüzde insanlar artık hafta başından itibaren tüm yapacağı işleri planlıyor ve ona göre hareket ediyor.

Beynelmilel

Günlük konuşma dilinde kendine pek yer edinmese de, Osmanlı dönemi edebî eserlerinde karşılaşabildiğimiz beynelmilel kelimesi; beyne + l + milel hecelerinin bir araya gelmesiyle meydana gelir. Beyne (arasında) ve milel (milletler) kelimesinin birleşimi olan beynelmilel, milletlerarası anlamını ihtiva eder. İngilizce’deki karşılığı “international” olan beynelmilel kelimesi genelde beynelminel şeklinde hatalı olarak kullanılır.

Doğru yazımı:

beynelminel (Yanlış kullanım)

beynelmilel ✓ (Doğru kullanım)

Cümle içinde örnek kullanım:

Çağ değişiyor, asır başkalaşıyor. Artık beynelmilel faaliyet gösteremeyen ve ürünlerini yabancı milletlere de pazarlayamayan fabrikaların birer birer kepenk indireceği kanaatindeyim. Bunu düşünmek için çok haklı sebeplerim var.

Darülaceze

Osmanlı döneminde bakıma muhtaç, aciz, zayıf ve yaşlı kimselerin barındığı mekanlara darülaceze denirdi. Sakat ve terk edilmiş kimselerin de ücretsiz olarak bakıldığı bu yerler, üstlendikleri işlev bakımından günümüzdeki huzurevlerine de çok benzerler.

Ta Osmanlı zamanından beri dilimize yerleşen ve aslen Arapça olan darülaceze kelimesi, Türkçe’de düşkünlerevi olarak kendine karşılık bulmuştur. Genelde ise darüleceze şeklinde yanlış kullanımı söz konusudur.

Doğru yazımı:

darüleceze (Yanlış kullanım)

darülaceze ✓ (Doğru kullanım)

Cümle içinde örnek kullanım:

Geçmişten günümüze birçok padişah, topraklarının dört bir yanına darülacezeler kurdurarak bakıma muhtaç yaşlılara şefkat elini uzatmaktan geri kalmamıştır.

Günaşırı

Bir gün arayla, iki günde bir anlamına gelen günaşırı kelimesi, çoğu zaman gün aşırı şeklinde yazılarak cümle içinde hatalı kullanılabiliyor. Gün ve aşırı kelimelerinin birleşimiyle meydana gelen bu kelimenin doğru yazımı bitişik olarak günaşırı şeklinde olmalıdır. Kelimenin yazımının yanı sıra, anlam olarak da yanlış kullanımlar söz konusu olabiliyor. Günaşırı kelimesi her gün değil, iki günde bir anlamına gelmektedir.

Doğru yazımı:

gün aşırı (Yanlış kullanım)

günaşırı ✓ (Doğru kullanım)

Cümle içinde örnek kullanım:

Aşırı dozda kullanımı olumsuz sonuçlara yol açabileceği için bu ilacı her gün değil, günaşırı kullanmanızda fayda olacaktır.

Bihaber

Dilimize de geçen bazı Arapça kelimelerde yer alan bi eki, kendinden sonra gelen kelimeyi olumsuz kılar. Bihaber kelimesi de bu tür kullanım için uygun bir örnektir. Habersiz, haberi ve bilgisi olmayan anlamına gelen bihaber de, tıpkı biimla (imlasız) kelimesi gibi -bi ekinin olumsuz etkilediği kelimeler arasında yer alır. Bihaber kelimesini yanlış yazmamak için doğru kullanımını aşağıda görebilirsiniz.

Doğru yazımı:

birhaber (Yanlış kullanım)

bir haber (Yanlış kullanım)

bihaber ✓ (Doğru kullanım)

Cümle içinde örnek kullanım:

Zavallı çocuk, annesinin başına gelenlerden bihaber etrafa gülücük saçıyordu. Eninde sonunda acı gerçeği öğrendiğinde o gülen yüzden eser kalmayacaktır.

Bilumum

Dilimize Arapça’dan geçen ve topluca, tamamı, hepsi anlamına gelen bilumum kelimesi; bil (ile) – umum (toplu) şeklinde köklerine ayrılabilir. Toplu olarak anlamını ifade eden ve sıklıkla bilimum şeklinde yanlış yazılan bu kelimenin minimum kelimesiyle benzeşmesi, bu hatalı kullanıma sebebiyet verebiliyor. Oysa bilumum kelimesinin doğru ve yanlış yazımları aşağıda örnek bir cümleyle birlikte görülebilir.

Doğru yazımı:

bilimum (Yanlış kullanım)

bilumum ✓ (Doğru kullanım)

Cümle içinde örnek kullanım:

Dünyanın sefasını başkaları sürerken cefasını ben mi çekeceğim? Ta çocukluğumdan beri bilumum bela ve keder başımdan hiç eksik olmadı. Artık yeter!

Birader

Türkçe’ye Farsça dilinden geçen ve günlük konuşmalarda da sıklıkla yer edinen birader kelimesi, Almanca ve İngilizce’de de benzer bir şekilde “kardeş” anlamını ifade etmektedir. İngilizce’de “brother”, Almanca’da ise “brüder” kelimesinin Farsça’daki orijinal kullanımı “biradar” şeklindedir. Birader kelimesi sıklıkla bilader şeklindeki kullanımıyla yanlış olarak yazılabiliyor. Bilader şeklindeki kullanım ağızdan daha rahat çıkıyor olsa da doğru değildir.

Doğru yazımı:

bilader (Yanlış kullanım)

birader ✓ (Doğru kullanım)

Cümle içinde örnek kullanım:

Ne yapayım, geçen yine bizim biraderi meyhane köşelerinden topladım. Zavallıyı eşi terk ettiği günden beri tanınmaz hale geldi, sürekli içip içip duruyor.

Ciklet

Ağızda çiğnenen sakızla eş anlam ifade eden ciklet kelimesi, çoğunlukla ağızdan çıktığı gibi yazıldığı için yanlış bir şekilde kullanılır. Kimi zaman jiklet, kimi zaman da çiklet şeklinde yazılan bu kelimenin doğru yazılışını aşağıdan görebilirsiniz.

chiclets-peppermint

Ciklet kelimesi üzerinde bu kadar ihtilafa düşülmesinin sebebi, Chicklets isimli sakız üreticisi firmanın isminden kaynaklanıyor.

Doğru yazımı:

jiklet (Yanlış kullanım)

çiklet (Yanlış kullanım)

ciklet ✓ (Doğru kullanım)

Cümle içinde örnek kullanım:

Hayatımın en güzel dönemini 90’lı yıllarda yaşadım. Annemden aldığım bozuk paralarla bakkaldan alışveriş yapar, para üstü almak yerine cebimi cikletlerle doldururdum.

İş birliği

Ortak çalışma, beraber iş yapma, güçleri birleştirme, iş ortaklığı kurma anlamlarına gelen iş birliği kelimesinin Osmanlıca’daki aslı, teşrik-i mesai kelimesidir. İşlerin birleştirilmesi anlamına gelen bu kelime, zaman içerisinde iş birliği şeklinde kullanılmaya başlanmıştır. Ayrı olarak yazılması gereken iş birliği kelimesi, zaman zaman işbirliği şeklinde birleşik yazılarak hatalı bir şekilde cümle içinde kullanılabiliyor.

Doğru yazımı:

işbirliği (Yanlış kullanım)

iş birliği ✓ (Doğru kullanım)

Cümle içinde örnek kullanım:

Dünyayı tehdit eden teröre karşı iş birliğine giden ülkeler, istihbarat paylaşımı başta olmak üzere birçok alanda güçlerini birleştirmeye karar verdi.

İş adamı

Ticaret ve sanayi alanında yatırım yaparak şirketleri bünyesinde eleman istihdam eden kişilere iş adamı denir. Günlük konuşma dilinde işadamı şeklinde telaffuz edilse de, bu kelimenin doğru yazımı bitişik değil, ayrı yazılarak iş adamı şeklinde olmalıdır. Birbirini tamamlayan iş ve adamı kelimelerinin birleşik yazımı yanlış kullanım olacaktır.

Tıpkı iş adamı gibi, iş kadını kelimesi de ayrı olarak yazılmalıdır.

Doğru yazımı:

işadamı (Yanlış kullanım)

iş adamı ✓ (Doğru kullanım)

Cümle içinde örnek kullanım:

Kütahya’da bulunan teknik ve meslek yüksek okullarını ziyaret eden birçok iş adamı, yetkililerden bilgi alarak nitelikli eleman istihdamıyla ilgili fikir alışverişinde bulundu.